ม.ค.
ในยุคดิจิทัลที่ใคร ๆ ก็สามารถสร้างและเผยแพร่ผลงานได้ง่ายเพียงปลายนิ้ว เรื่อง ลิขสิทธิ์ กลายเป็นประเด็นทางกฎหมายที่ใกล้ตัวมากกว่าที่หลายคนคิด ไม่ว่าจะเป็นบทความ รูปภาพ เพลง วิดีโอ คลิปสั้นบนโซเชียลมีเดีย หรือแม้แต่คอนเทนต์บนแพลตฟอร์มออนไลน์อย่าง YouTube, TikTok และ Facebook
หลายคนยังเข้าใจผิดว่า หากไม่ได้จดทะเบียน ก็ไม่มีลิขสิทธิ์ หรือหากนำผลงานของผู้อื่นมาใช้เพียงเล็กน้อย ไม่น่าจะผิดกฎหมาย แต่ในความเป็นจริง กฎหมายลิขสิทธิ์ของไทยให้ความคุ้มครองผลงานตั้งแต่เริ่มสร้างสรรค์ทันที และหนึ่งในบทบัญญัติสำคัญที่เป็นรากฐานของกฎหมายลิขสิทธิ์ คือ พระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 มาตรา 10
บทความนี้จะพาคุณทำความเข้าใจว่า มาตรา 10 เกี่ยวข้องกับอะไร ใครคือเจ้าของลิขสิทธิ์ และพฤติกรรมแบบใดที่เสี่ยงละเมิดลิขสิทธิ์โดยไม่รู้ตัว
พ.ร.บ.ลิขสิทธิ์ มาตรา 10 บัญญัติว่าอย่างไร?
มาตรา 10 ระบุว่า งานที่ผู้สร้างสรรค์ได้สร้างสรรค์ขึ้นโดยการรับจ้างบุคคลอื่น ให้ผู้ว่าจ้างเป็นผู้มี ลิขสิทธิ์ในงานนั้น เว้นแต่ผู้สร้างสรรค์และผู้ว่าจ้างจะได้ตกลงกันไว้เป็นอย่างอื่น
มาตรา 10 แห่งพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 บัญญัติถึง การเกิดขึ้นของลิขสิทธิ์ โดยมีหลักสำคัญคือ
“ลิขสิทธิ์ย่อมเกิดขึ้นแก่ผู้สร้างสรรค์ผลงานทันทีที่ได้สร้างสรรค์ผลงานนั้นขึ้น โดยไม่ต้องจดทะเบียน”
กล่าวโดยสรุป มาตรา 10 ยืนยันหลักการสำคัญว่า ลิขสิทธิ์ไม่ต้องจดทะเบียนก็ได้รับความคุ้มครองตามกฎหมายทันทีที่ผลงานถูกสร้างขึ้นในลักษณะที่เป็นรูปธรรม เช่น เขียนบทความ วาดภาพ ถ่ายรูป อัดวิดีโอ แต่งเพลง หรือออกแบบกราฟิก ผู้สร้างสรรค์ย่อมเป็น “เจ้าของลิขสิทธิ์” โดยอัตโนมัติ
ลิขสิทธิ์คุ้มครองผลงานประเภทใดบ้าง?
ตามกฎหมายลิขสิทธิ์ ลิขสิทธิ์คุ้มครองผลงานที่มีลักษณะเป็นงานสร้างสรรค์ เช่น
-งานวรรณกรรม (บทความ หนังสือ โพสต์ คำบรรยาย)
-งานศิลปกรรม (ภาพวาด ภาพถ่าย งานกราฟิก)
-งานดนตรีและเนื้อเพลง
-งานโสตทัศนวัสดุ (วิดีโอ ภาพยนตร์ คลิป)
-งานแพร่เสียงแพร่ภาพ
-งานโปรแกรมคอมพิวเตอร์
ขอเพียงเป็นผลงานที่เกิดจากความคิดสร้างสรรค์ ไม่ลอกเลียน และปรากฏในรูปแบบที่จับต้องได้ ก็อยู่ภายใต้ความคุ้มครองของลิขสิทธิ์ทันทีตามมาตรา 10
ตัวอย่างเหตุการณ์: โพสต์ก่อน ใครเป็นเจ้าของลิขสิทธิ์?
ตัวอย่างที่ 1: บทความบนโซเชียลมีเดีย
นักเขียนคนหนึ่งเขียนบทความวิเคราะห์กฎหมายลงใน Facebook Page ของตนเอง ต่อมามีบุคคลอื่นนำบทความดังกล่าวไปคัดลอก เผยแพร่ซ้ำในเว็บไซต์ของตน โดยไม่ขออนุญาต และไม่ให้เครดิต
แม้บทความจะไม่ได้จดทะเบียนลิขสิทธิ์ แต่ตาม พ.ร.บ.ลิขสิทธิ์ มาตรา 10 นักเขียนยังคงเป็นเจ้าของลิขสิทธิ์ และการนำไปเผยแพร่โดยไม่ได้รับอนุญาต ถือเป็นการละเมิดลิขสิทธิ์
ตัวอย่างเหตุการณ์: ดูดคลิปไปใช้ แบบนี้ผิดหรือไม่?
ตัวอย่างที่ 2: คลิป TikTok หรือ YouTube Shorts
อินฟลูเอนเซอร์รายหนึ่งสร้างคลิปวิดีโอให้ความรู้ ต่อมามีผู้ใช้รายอื่นนำคลิปไป “ดูด” แล้วอัปโหลดใหม่ในช่องของตนเอง เพื่อสร้างยอดวิวและรายได้
กรณีนี้ แม้คลิปจะถูกเผยแพร่สู่สาธารณะแล้ว แต่ลิขสิทธิ์ยังคงเป็นของผู้สร้างสรรค์เดิม การนำไปใช้ซ้ำโดยไม่ได้รับอนุญาต ถือเป็นการละเมิดลิขสิทธิ์ตามกฎหมาย
เข้าใจผิดบ่อย: ใส่เครดิตแล้วไม่ผิด จริงหรือ?
หลายคนเข้าใจว่า หากใส่เครดิตเจ้าของผลงานแล้ว จะไม่ถือว่าละเมิดลิขสิทธิ์ ซึ่งเป็นความเข้าใจที่ ไม่ถูกต้องเสมอไป
การใส่เครดิต ไม่ใช่ใบอนุญาตทางกฎหมาย หากเจ้าของลิขสิทธิ์ไม่ได้อนุญาตให้ใช้ การนำผลงานไปทำซ้ำ ดัดแปลง หรือเผยแพร่ต่อ ยังคงเป็นการละเมิดลิขสิทธิ์อยู่ดี
โทษของการละเมิดลิขสิทธิ์ ไม่ใช่เรื่องเล็ก
การละเมิดลิขสิทธิ์อาจมีทั้งความรับผิดทางแพ่ง (เรียกค่าเสียหาย) ความรับผิดทางอาญา (โทษปรับ และ/หรือ จำคุก) ในหลายกรณี ผู้ละเมิดอาจไม่รู้ตัวว่ากำลังทำผิดกฎหมาย แต่ผลทางกฎหมายยังคงเกิดขึ้นเช่นเดียวกัน
ทำไมต้องรู้เรื่องลิขสิทธิ์ตั้งแต่แรก?
ไม่ว่าคุณจะเป็นครีเอเตอร์ อินฟลูเอนเซอร์ นักธุรกิจออนไลน์ หรือผู้ใช้โซเชียลทั่วไป
การเข้าใจเรื่อง ลิขสิทธิ์ตาม พ.ร.บ.ลิขสิทธิ์ มาตรา 10 จะสามารถให้คุณปกป้องผลงานของตนเอง ไม่ละเมิดสิทธิของผู้อื่นโดยไม่รู้ตัว ลดความเสี่ยงในการถูกฟ้องร้องหรือเรียกค่าเสียหาย
ลิขสิทธิ์เกิดขึ้นทันทีที่สร้าง ไม่ต้องจดทะเบียน
สาระสำคัญของ พ.ร.บ.ลิขสิทธิ์ มาตรา 10 คือ ผลงานสร้างสรรค์ได้รับความคุ้มครองทันทีที่ถูกสร้างขึ้น ในโลกที่คอนเทนต์ถูกแชร์อย่างรวดเร็ว การรู้กฎหมายลิขสิทธิ์ไม่ใช่เรื่องไกลตัวอีกต่อไป เพราะเพียงคลิกเดียว อาจนำไปสู่ปัญหาทางกฎหมายได้โดยไม่ตั้งใจ
ทำไมความเข้าใจเรื่องลิขสิทธิ์จึงสำคัญในยุคออนไลน์
ในยุคที่การสร้างคอนเทนต์และการแชร์ข้อมูลเกิดขึ้นรวดเร็ว การละเมิดลิขสิทธิ์อาจเกิดขึ้นได้โดยง่าย และส่งผลกระทบทั้งต่อผู้สร้างสรรค์ผลงานและผู้ใช้งานผลงานเอง การเข้าใจหลักกฎหมายลิขสิทธิ์ โดยเฉพาะมาตรา 10 จะสามารถให้ผู้สร้างสรรค์รู้สิทธิของตนเอง, ผู้ใช้งานระมัดระวังในการนำผลงานผู้อื่นไปใช้, ลดความเสี่ยงในการถูกฟ้องร้องหรือเรียกค่าเสียหาย
หากต้องการคำปรึกษาเกี่ยวกับลิขสิทธิ์ การละเมิดลิขสิทธิ์ หรือการปกป้องผลงาน คลิก ติดต่อเรา
